Sahi Ne Olmuştu Çernobil’de

Bloomberg Businessweek 20 Ocak 2019 sayısında, Tulga Uzan’ın paylaştıkları Çernobil’e farklı bir gözle bakmama sebep oldu. Çernobil Kazası diye hatırlıyoruz ama gerçekten bir kaza mıydı?

Çernobil Santrali, dünyanın en büyük santrali olmaya adayken yanındaki Pripyat, Sovyetler Birliği’nin cazibesi en yüksek kentiymiş. Tamamlanması ile SSCB’nin enerji ihtiyacının büyük bir bölümü karşılanabilecekmiş. Bu sebeple ülkenin en zengin şehri olan Pripyat’a, Sovyetler’in en zeki 50.000 insanı toplanmış. Doğu’nun Silikon Vadisi olmaya aday şehri… O zamana kadar teknoloji de Amerika ile başa baş yarışan SSCB, patlama ile sadece santrali değil en parlak 50.000 beynini de kaybetmiş.

Hiroşima ve Nagazaki bombardımanlarının 100 katı radyasyonun havaya dağıldığı patlamadan, 7,1 milyon insan etkilenmiş. Uzmanlar, 900 sene daha bu etkinin devam edeceğini söylüyor.

Çernobil’deki bu patlama en çok kimin işine yaradı diye düşünüyor insan. Rüzgar ters yöne esse radyasyon Ukrayna üzerinden Avrupa’ya uzanabilirdi. Eğer birilerinin bu işte parmağı varsa yakınlardaki bir ülke olmayacağı aşikar. Acaba rüzgar ters yöne esip radyasyon Avrupa’ya ulaşsaydı patlama bu kadar çabuk kaza olarak tanımlanır mıydı yoksa sabotaj ihtimali derinlemesine incelenir miydi?

Egemen güçler, tüm dünyada, medya kanalıyla olan biteni kendi isteğine uygun şekilde eğip bükerek bizlere gösteriyor. Nasıl ülkemizde olanları tamamen farklı şekilde yansıtıyorlarsa aynı şekilde başka ülkelerde olanları da bize yanlı sunuyorlar. Sermaye, çoğu ülkeyi iktidarlar ve orduları kullanarak manipüle etti. Bu işin gittikçe zorlaştığını gördükleri için tek dünya düzenine geçmeye kararlılar. Amaçları halkların, devletlerine karşı güvenlerini sarsmak. Devletlerin içine sızan ajanlarına yaptırdıkları ihanetleri, suistimalleri tek tek ortaya dökmeye kararlılar. Kiralık katile fener tutan azmettirici gibiler. Sömürülen halk isyan çıkartacak, tek tek devletler çökecek. Ondan sonra tek dil, tek para, tek inanç…

La Casa de Papel Mesajları

Bu amaçla kullandıkları en görünen araç şu an Netflix. Diziler mesaj dolu. La Casa de Papel ile kendi paralarını basıyorlar, hükümetlerin karar alırken aslında halkı önemsemediğini göz önüne seriyorlar ve herkesi isyana teşvik ediyorlar.

Böl ve yönet bireye kadar indi. Büyük aileleri çekirdeğe çevirdiler. Ardından bireyselliği pompaladılar. Yalnız ve savunmasız, ekran ve kulaklık arasında kalmış yeni bir nesil… Ne üstüne gelen kamyonu fark edebilir ne alev kendisine ulaşıncaya kadar yangını.

Yapay zeka ile çocuklarımızı bizden iyi tanıyor ve şarkılar, oyunlar, diziler yoluyla beyinlerine format atıyorlar. Bu işleri yapanlar, sadece teknik alt yapı konusunda değil insan ve kitle psikolojisi üzerinde alanının en iyileri. Gençler neleri beğeniyor, nelerden hoşlanmıyor, en kızdıkları kim ya da ne? Hepsini tek tek bilmekle kalmıyor, coğrafi olarak sokak sokak grupluyorlar. Bir gün hepsine en tepkili oldukları konuda yalan haberler yollayacak ve sokaklara dökecekler. Canları pahasına adaleti getirdiklerini zannederken tek dünya düzeninin esiri olacaklar. Bu oyunu bozmak için gençlerle iletişim kurmak zorundayız. Aynen Netflix gibi bir platformda diziler aracılığıyla, oyunlar ve şarkılarla onlara ulaşmalıyız.

Devran Dönsün Artık

IMF Başkanı Lagarde dünya genelinde ekonomik bir fırtınaya hazırlıklı olmak gerektiğini söyledi. Ticari gerginliğe ve ek gümrük vergilerine, finansal sıkılaşmaya, Brexit belirsizliğine ve Çin ekonomisindeki gerilime dikkat çekti.

İçinde olduğumuz savaşın, mali boyutu ön planda ama aslında psikolojik, toplumsal ve biyolojik boyutu da perde arkasında devam ediyor. Batı toplumlarında ilk örneğini Paris’te gördüğümüz sarı yelekliler bakalım bundan sonra hangi şehirlerde ortaya çıkacak.

Amerika, toplumsal olarak çok şiddetli çatışmaların eşiğinde. Meksika Duvarı ile aşağılanan Latinlerden sonra son günlerde sanki Siyahiler sokaklara dökülmeye çalışılıyor. Amerikan yönetimi, yıllardır ülkeleri bölerek yönetti veya yönetmeye çalıştı. İş birliği yapmayan iktidarlara karşı çeşitli provokasyonlarla insanları sokaklara döktü. Bakalım şimdi benzer bir saldırıya uğradıklarında, sokaklarda çatışmalar çıkmasını engelleyebilecekler mi? Sosyal medyadan takip ettiğim kadarıyla çok güçlü yalan haber bombardımanı altındalar. Tahminim Rusya ve Çin’in bu işin arkasında olduğu yönünde. Sağ olsun Trump da ateşe benzin dökmekte çok usta gerçi şu sıralar durumun ciddiyetine varıp biraz daha temkinli davranıyor.

Trump görevden alınırsa veya başına bir iş gelirse sempatizanlarını kimse tutamaz. Başına bir şey gelmez ve makamında oturmaya devam ederse sistem bunu kaldıramaz. Anlayacağınız her durumda gelecek pek parlak görünmüyor.

Bizim iş adamları, ekonomistler dışında tüm dünya piyasaları, devletleri sanki doların çöküşüne hazırlanıyor. Yerliler seçimden sonra dolar çok değerlenecek diye naralar atarken yılbaşından beri hisse senedi ve tahvil piyasasına çok ciddi bir yabancı girişi var. Yabancılar tarım arazilerimizi topluyor. Türk lirası 2013’den beri açık ara en fazla değer kaybeden para birimi ama bizimkiler daha da daha da düşecek diyor da başka bir şey demiyor. Kimileri parası varken borcunu ödemiyor, seçimden sonra yükselecek diye dolar alıyor, yükseldikten sonra satar borcumu öyle öderim diyor. Yabancı yatırımcı tam tersi, nedense parasını bugün Türk lirasına çevirip Türk varlıklarına yatırım yapıyor. Bizimkiler neyi gözden kaçırıyor derseniz başlarını kuma gömmüşler, dünyada olup bitenleri takip etmiyorlar.

Marco Polo’nun Eski İpek Yolu Haritası

Ekonomi hızla Batı’dan Doğu’ya kayıyor. Modern Çağ’ın İpek Yolu adım adım hayata geçiyor. Elbette mevcut düzen çökerken büyük fırtınalar kopacak, toz dumana karışacak. Yeni düzen kurulurken kapışmalar olacak ama nihayetinde daha adil bir dünya için Doğu bir şekilde uzlaşarak ayağa kalkmak zorunda.

Küresel Eşitsizlik Raporu’na göre, 2018’de bir önceki yıla göre dünyanın en fakir kesimi olan 3.8 milyar kişinin toplam serveti yüzde 11 azalırken milyarderlerin toplam serveti 900 milyar dolar arttı. Sadece bir yılda… Tek başına bu rapor bile devran dönsün demiyor mu?

Dünyanın Çivisi Çıktı

Cemal Kaşıkçı cinayetinin azmettiricisi olduğu, Birleşmiş Milletler tarafından bile kabul edilmiş olan Suudi Arabistan veliaht prensi, Foreign Policy dergisi tarafından yılın 40 yaş altı düşünürleri arasında dördüncü sırada. Dergi cinayete rağmen Selman’ın itibarının zedelenmediğini iddia ediyor. Para, çıkar söz konusu olunca hiç bir ahlaki değerin önemi kalmadığını bilirdik ama bu kadar fütursuzca davranılmasına alışık değildik. Yoksa Batı hep aynı Batı. Sadece artık maske takma ihtiyacı duymuyor.

Kimi şu an iklim değişimi dahil bu dönemde yaşananları alamet olarak görüyor. Geçmiş tüm kadim kültürler, ahlak çöktüğünde, insan sayısı doğal dengeyi bozacak kadar arttığında yaşanan büyük yıkımları anlatan hikayelerle dolu. Tufanlar, volkanik patlamalar, depremler, kıtlık, salgın hastalık, meteor çarpması…

En son Kartal’da çöken binayı, beklenen İstanbul Depremi’nin uyarıcısı olarak gören bir tanıdığım var. Bu binaya benzer kaç bina var? Bu binalar yedi şiddetinin üstünde bir depremde ne hale gelecek?

Depremle ilgili bir hayalim var. Keşke bu yaz deprem izleme merkezlerinde önceden hareketlilik fark edilse, şehir boşaltılıp tüm tedbirler alınsa ve kırılma tek seferde gerçekleşse… Ne güzel olurdu deprem stresiyle yaşamaktan kurtulmak. Şehrimizi temizleyip yeniden kursak hatta hayalet gibi duran, içi boş yeni sitelere de evleri yıkılmış olanlar yerleşse… Hayat bize böyle bir fırsat verir mi yoksa hak etmediğimizi mi düşünür bilemiyorum.

Antalya, Hatay, Mersin seralar su altında. Bursa Hali’nde yurtdışından alınan tohumların hastalıklı olduğu iyi mahsul almanın zor olduğu konuşuluyor. Kıtlık kapıda mı acaba?

Komşu ülkelerde H3N2 virüsünden ölenlerin sayısı katlanarak artıyor. İran, vatandaşlarını salgının kaynağı olarak gördüğü Gürcistan’a seyahat etmemeleri konusunda uyardı. Yunanistan, Bulgaristan teyakkuz halinde. Tüm dünyada bu virüsten ölenlerin sayısı hızla artıyor.

Biz büyük hortumları Amerikan filmlerinde görmeye alışıktık. Akdeniz’deki bu yıkıcı, can alıcı hortumlar nereden çıktı?

Artık gerçekten eyleme geçmek zorundayız. Bazı insanların aşırı hırsı, güç saplantısı varlığımızı ölümcül bir şekilde tehdit ediyor. Birçok canlı türünün sonunu getirdik. Eğer bu gözü dönmüş olanları durdurmazsak bizim sonumuz da yakın olabilir.

Amerikan Baharı mı Geliyor

Amerika ve takipçileri bu sefer gerçekten sınırı aştı. Venezuela’da seçilmiş başkanın yerine muhalefet liderini tanıyorum deme cüretini gösterdiler. Dünya üzerinde hangi aklı başında devlet başkanı böyle bir durum karşısında elini kolunu bağlayıp oturur. Acilen birşey yapmazsa bilir ki bir gün sıra kendisine de gelir. Anlaşılan o ki Venezuela bardağı taşıran son damla olacak.

Şu an Trump ve ekibinin gözü hiçbir şeyi görmeyecek kadar dönmüş durumda. Amerikan kamuoyu, başkanını demokrasiden uzaklaşmış, sadece kafasındaki sonuca odaklanan bir diktatör olarak görüyor. Halkın güvendiği eski devlet adamları Trump’dan acilen kurtulmak gerektiğini söyleyen açıklamalar yapıyor. Meksika duvarına onay vermeyen senatoyu kapalı tutarak birçok hizmeti durdurmuş durumda. 800.000 kamu çalışanına bir aydır maaş ödenmiyor. Amerika’da maaşlar haftalık ve iki haftalık ödendiği için en temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ailelerin görüntüleri sosyal medyada dolaşmaya başladı bile. Üstelik bir yandan da oğul Trump bu çalışanların bir kısmının işten çıkarılması gerektiğini söylüyor. Tahrik üstüne tahrik anlayacağınız.

Tüm azınlıkları çıldırtmış, kadınları aşağılamış, demokratları karşısına almış çılgın bir adam. Bu adama delicesine bağlı yobaz Evangelistler. Amerika hiç bu kadar kamplaşmamış ve hiç bu kadar provokasyona açık hale gelmemişti. Herkes affetse Rusya, Çin affeder mi?

Sean Pean, Tahrir Meydanı’nda olduğu gibi elinde bayrak Time Square’e çıkar mı?

T

Güneş Doğudan Yükselir

Ne şaşırmıştım haritaların değişebileceğini fark ettiğimde. Tam hatırlamasam da onlu yaşların başlarında olsam gerek. Yani bize öğretilen şeyler değişebilirdi. Birkaç sene sonra bize öğretilen şeylerin yanlış olabileceğini de fark etmiştim. Açıkçası tüm okul yaşamım, beşinci sınıf ve ortaokul yıllarım hariç oldukça sıkıcı, çoğunlukla boşa zaman kaybıydı. Bilgi açlığımı okullarda gidermem mümkün değildi.

Fen Lisesi sınavına hazırlanırken dört senedir beraber okuduğum, gülüp eğlendiğim bazı erkek arkadaşlarımın sömestr tatilinde bir kurs tarafından İzmir’e kampa götürüldüğünü öğrendim. Ön sıramızda oturan, derslerde kıkır kıkır beraber güldüğümüz Orhan bir gün gözüne sürme çekip geldi. Sanki aramıza bir mesafe girmeye başlamıştı.

Arkadaşlarıma ne olduğunu anlayamadım. Ben kendi kendime sınava hazırlanırken neden birilerinin sadece erkek çocuklarını, herhangi bir ücret almadan eğittiğini çözmeye çalışıyordum. Yaşadığımız şehirde, dönemin güçlü bir siyasi figürü olan babamla konuyu konuştum. İyilik yaptıklarını söylediğinde “neden sadece erkek çocuklara” diye sorduğumu hatırlıyorum. Ben de yaş 15, babam da 53. Bu arkadaşlarımdan biri uzun yıllar Amerika’da çalıştıktan sonra dönüp kısa dönem İMKB Başkan Yardımcılığı yaptı, 17-25 Aralık sonrası görevden el çektirildi. Bir diğeri anlı şanlı bir Amerikan Bankası’nda ekonomist. Yıllarca, Bloomberg’de demeçlerini izledik.

Terör olayları başladı, askerlerimizin ölümü üzerine halay çeken bazı arkadaşlarıma tepki gösteren bir tek bendim. Ben teröristin ölümüne dahi üzülürken onların bu gereksiz sevinç gösterisi benim için katlanılamazdı. Benim gibi düşünen hiçbir arkadaşım ağzını açmadı, ne yapıyorsunuz siz demedi. Ben de çareyi uzaklaşmakta buldum.

Çillerli yıllar geldi. Eğitim alma şansı olmamış köylü bir amcanın sadece bir organ fazlası var diye babama “Bir avradı da başımıza getirdiniz ya” diye konuşmasını duydum. Kadın istediği kadar dirsek çürütsün, o dönem için bir anlam ifade eden profesör olsun ne gam…

Demirel’e rağmen parti kongresinde parti başkanı seçilerek ilk kadın başbakan olduğunda sevinçten uçuyordum. Evet tecrübesizdi, evet tabii ki hataları oldu. Ama belli ki terörü bitirirken birilerinin ayağına feci bir şekilde basmıştı ki o döneme kadar görülmemiş bir itibarsızlaştırma hamlesiyle alaşağı edildi. Nice erkek bu ülkede gözümüzün içine baka baka ne haltlar ederken biz terör belasını bitirmek üzere olan ilk kadın başbakanımızı afiyetle yedik. Sağ olsun Aydın Doğan medyasının tek itibar cinayeti değildi belki ama bence en büyüğü ve en başarısıydı. Tansu Çiller’i, İstanbul’da tek başına yaşayan, yirmilerinde bir borsacı olarak savunmak için mangal gibi bir yürek gerekiyordu. Bir müddet sonra sustum çünkü boşuna çabaladığımı anlamıştım.

Turkcell gibi bir devi ülkeye kazandıran Mehmet Emin Karamehmet de anlaşılan çıkarlarına hizmet etmemişti ve onu da gazete silahşörleri ile harcamışlardı. Manşete çıkarılanı aşağılamak şehirli, modern Türk’ün en büyük sporu haline gelmişti. Sorgulamak nedense hiç akıllarına gelmedi. Kim sürüydü kim değildi? Ya da bu ülkede kaç sürü, kaç çoban vardı?

Hepi topu beş yıl süren borsa tecrübemde hem kendi hem ülkemin karanlık yüzünü gayet net görmüştüm. Halka açık bir borsa şirketinin karının Kara Yollarına aktarılması, özellikle erkeklerin bir yalan üzerine koca şirketler inşa etmeleri ve batırmaları, ülkeyi emanet ettiğimiz adamların meclisteki güvenoyunu bile beceremeyip 3 ay icra eden hükümetin lav edilmesi…

Dyp-Anap birleşmesi protokolü sonrası neler olmuştu sahi?  

Bunca rezalet sırasında kimse ne oluyor demiyordu. Çıldırmamak mümkün değildi.

Bu yazı daha çok uzar, araları geçip Gezi olayına geleyim. Her nasılsa olayların daha dördüncü gününde, elinde bir reklam ajansının hazırladığı belli olan, çok şık pankartlarla, kulağımın dibinde fütursuzca düdük çalan, güya bir şeyleri protesto ettiğini zanneden, sözde Atatürkçü orta yaşlı teyze, ben senin yüzünden Suadiye’den taşındım. Keşke bu enerjini kendini keşfetmeye harcasaydın.

Şiddet yatışınca, bir hafta kadar sonra ortamı görmek için Taksim’e gittim. Anne ve babaların, yanmış otobüsler üzerinde çocuklarına zafer işareti yaptırtarak fotoğraflarını çekişlerini gördüm. Bu şuursuz insanların çocuklarının beynine neyin tohumunu ektiklerini fark etmeleri imkansızdı. Aynı çocuklar, yıllardır ebeveynlerinin karanlık gelecek senaryoları içinde kendilerini bulmaya çalışıyor.

İmparatorluğumuzun çöküşü sonrasında travma üzerine travmalar yaşadık. Bu uzun ve ızdıraplı süreçte herkes hatalar yaptı, kimse sütten çıkmış ak kaşık değil. Şimdi geçmişe sünger çekip beyaz sayfa açma zamanı. Bugün artık kavgayı bırakıp elele gelecek için çalışma zamanı.

Siz bu ülkeye ne kadar inanmıyorsanız ben o kadar inanıyorum. Öldürmeyen şey güçlendirirmiş. Türkiye’nin başına gelenlerin onda biri bir batı ülkesinin başına gelse ortada bir ülke filan kalmamış olurdu. Tek dişi kalmış canavarın, Anadolu insanının dirayetini, bu toprakların kültürünü alaşağı etmesi mümkün değil. Güneşin doğudan yükseldiğini anlayacakları gün çok yakın, merak etmeyin.      

Hayvanlar, Ormanlar Kralına Karşı Birleştiler

Trump şu an kendi ülkesinde bu kadar sallantıdayken çıkmış bir de dünyanın gelişmiş, gelişmemiş tüm ekonomilerine kafa tutuyor. Bir yandan orkestrayı yönetmeye çalışırken bir yandan tüm dansçıların ayağına basmaya çalışan şef gibi. Yakında tüm oyuncular yetti be deyip elindeki bagedi alacak ve orkestra yeni bir şarkı çalmaya başlayacak farkında değil.

Amerika gerçekten çok uzun yıllardır dünyanın birçok noktasında insanlara kan kusturuyor. Gelişmiş ülkeler, kendi çıkarlarına dokunmadığı sürece ve güçleri yetmeyeceği için bu duruma izin veriyorlardı. Aslında onların da felsefe olarak Amerika’dan az kalır yanları yok ama artık bu durum herkesin aleyhine olduğu için anlaşılan o ki kral tahtından indirilecek.

İngiltere, yeni dünya düzenine Brexit sayesinde en hızlı hazırlanan ülke görünümündeydi. Maalesef saraydaki hesap İngiltere Parlamentosu’nda bozuldu hem de 202’e karşı 432 oyla. Demokrasinin cilveleri… Kraliçe kalp krizi geçirmeden o geceyi atlattığına göre kim bilir ne planlar yapıyordur? Böylesi bir hezimetten sonra batacağını bildiği Avrupa Birliği Gemisi’ne binmemek için yapabileceği en akıllıca şey geminin batışını hızlandırmak olacaktır gibime geliyor.

Değişimin Eşiğinde

Bu bloğu tarihe not düşmek için açtım. Son üç, dört aydır gelişmeler o kadar hızlandı ki… Merkel siyaseti bırakacağını açıkladı. Rusya-Ukrayna gerildi. Macron’un “Avrupa ordusu kuralım” demesine Trump çok kızdı ve Paris’i sarı yelekliler sardı. G20 görüşmeleri devam ederken Huawei CFO’su Kanada’da rehin tutuldu.

Dünyanın en güçlü makamında oturan adam, geçen hafta bizi ekonomik olarak dağıtacağına dair tehditler savurdu. Eskiden olsa borsa çöker, döviz alıp başını giderdi. Amerika’nın bu kadar kısa bir zamanda düştüğü hal içler acısı.

Trump aynı anda hem içerde hem dışarda bütün cephelere saldırıyor. Ağzına ne gelirse konuşmaktan, kafasına estiği gibi tweet atmaktan sakınmıyor. İçerde tüm azınlıkları, liberalleri karşısına aldı.

Meksika sınırına dikmekte kararlı olduğu Duvar için Senato’dan finansman onayını alamayınca işi inada bindirdi. Federal hükümet neredeyse bir aydır kapalı ve 800.000 çalışan bir aydır maaş alamıyor. Morgage ödemelerini yapamadıkları zaman işin ucu bankalara da dokunmaya başlayacak. Üstüne üstlük Trump’ın oğlunun gerginliği tırmandıracak tweetleri, gerilen toplumu zıvanadan çıkartmak üzere.

Açıkçası bizim Gezi olayları gibi bir olay Amerikan topraklarında yaşansa bizim kadar ucuz atlatabileceklerini hiç sanmıyorum. Tüm evler cephanelik…

Üstelik Trump, para babalarını uykularından edecek kadar Fed ile kapışıyor. Biz de çoğunluk zannediyor ki Fed bizimki gibi bir resmi kuruluş. Oysa dünyanın en zengin ailelerinin mülkiyetinde. 1971’den beri dolar altına değil sadece güvene dayalı olarak, işte bu özel banka tarafından basılıyor. Yaratılan balonun büyüklüğü düşünülünce patladığında olacaklardan korkmak lazım.

Küçükken oynadığımız sandalye kapmaca oyunu vardı. Kişi sayısından bir az sandalyeleri dizer; müzik çalarken sandalyenin etrafında dönerdik. Müzik susunca sandalyelerden birine oturamayıp ayakta kalan elenirdi ta ki tek sandalye ve iki kişi kalıncaya kadar. Son turda kim sandalyeyi kaparsa oyunun galibi olurdu. Şu an sanki ortada 3 sandalye ve müzik sustuğunda içlerinden birine oturmaya çalışan 30 kişi var. Bakalım müzik sustuğunda neler olacak?

Açıkçası doların yükseleceğini düşünen herkesin tersine doların sadece TL karşısında değil tüm para birimlerine karşı çökeceğini savunuyorum. Tüm dünya çökecek doların yerine kullanılacak yeni kripto para sistemlerinin alt yapısını, borsasını, takasbankını kuruyor, personel yetiştiriyor.

Değişimler bir anda olur ve dünyanın kanunu eden bulur. Biz kendi kısır gündemimize o kadar dalmış durumdayız ki gelen büyük dalgayı fark eden çok az maalesef. Neyse ki hükümet farkında ve dövize dayalı tahvil çıkararak borçlanma yoluna gidiyor.